Ołtarz główny z 1897 roku - neogotyk w farze św. Wita

Opracowała: Agnieszka Rybarczyk · stan na 12.11.2026

Spis treści

Ołtarz główny z 1897 roku w farze św. Wita

Ołtarz główny z 1897 roku w kościele św. Wita w Rogoźnie jest neogotycką nastawą stojącą w prezbiterium późnogotyckiej Rogozińskiej Fary. Łączy XIX-wieczną formę z patronem świątyni, św. Witem, a sam kościół figuruje w rejestrze zabytków od 12 grudnia 1932 roku pod numerem AK-I-11a/104.

Gdy patrzy się na farę od strony nawy głównej, ołtarz porządkuje cały widok prezbiterium. Nie jest średniowiecznym zabytkiem, choć świadomie nawiązuje do gotyckiego języka architektury: pionów, ostrołuków i wieżyczkowych form. To dobry przykład, jak jedna świątynia zachowuje ślady kilku epok bez udawania, że wszystkie pochodzą z tego samego czasu.

Dlaczego ołtarz główny przyciąga wzrok od wejścia?

Ołtarz główny przyciąga wzrok, ponieważ stoi na osi kościoła, w najważniejszej części prezbiterium, i zamyka perspektywę nawy głównej. W farze św. Wita jego funkcję wzmacnia pionowa, neogotycka kompozycja z 1897 roku.

Najlepiej oglądać go z głównego przejścia, bez wchodzenia do prezbiterium. Z tej perspektywy widać relację między nastawą a gwiaździstym sklepieniem nawy głównej i prezbiterium, które należy już do późnogotyckiej bryły kościoła.

• Prezbiterium - to wydzielona część kościoła, w której znajduje się centralne miejsce celebracji Eucharystii.
• Nawa główna - prowadzi wzrok ku ołtarzowi i pozwala dostrzec jego rolę w kompozycji wnętrza.
• Neogotyk - to XIX-wieczny nurt historyzmu, który naśladował formy gotyckie.
• Rogozińska Fara - zwyczajowa nazwa kościoła św. Wita w Rogoźnie, budowanego od kamienia węgielnego położonego 3 lipca 1526 roku.

Jak oglądać zabytkowe wyposażenie z szacunkiem?

Najbezpieczniej oglądać ołtarz z przestrzeni dostępnej dla wiernych i gości, nie dotykając rzeźb, mensy ani elementów dekoracyjnych. Kościół pozostaje miejscem modlitwy, także wtedy, gdy odwiedza go osoba zainteresowana architekturą.

W czasie nabożeństwa lepiej odłożyć fotografowanie i nie przechodzić przed prezbiterium. Ten prosty zwyczaj pomaga jednocześnie chronić zabytkowe wnętrze oraz uszanować liturgię.

• Zdjęcie z nawy - pozwala uchwycić całą nastawę bez przekraczania granicy prezbiterium.
• Światło dzienne - ułatwia zauważenie pionowych podziałów neogotyckiej kompozycji bez używania lampy błyskowej.
• Cisza podczas Mszy - chroni skupienie osób uczestniczących w liturgii.
• Nieprzesuwanie przedmiotów - zabezpiecza elementy wyposażenia, które mają funkcję liturgiczną i zabytkową.

Czym jest ołtarz główny w kościele?

Ołtarz główny to centralny ołtarz kościoła, charakteryzujący się położeniem w prezbiterium, związkiem z celebracją Eucharystii oraz szczególną rolą w układzie wnętrza. W Rogoźnie pojęcie to trzeba odróżnić od widocznej za mensą neogotyckiej nastawy z 1897 roku.

Czym różni się ołtarz od nastawy ołtarzowej?

Ołtarz w sensie liturgicznym jest stołem Eucharystii, natomiast nastawa ołtarzowa, czyli retabulum, jest dekoracyjną konstrukcją ustawioną za nim lub nad nim. Figura, obraz, wieżyczki i rzeźbione ramy należą zwykle do nastawy, a nie do samej mensy.

To rozróżnienie jest przydatne podczas opisu zabytków. Można powiedzieć, że fara ma neogotycką nastawę ołtarza głównego z 1897 roku, nie przesądzając przy tym materiału, autora ani warsztatu wykonującego konstrukcję.

• Mensa ołtarzowa - jest blatem stołu, przy którym sprawuje się Eucharystię.
• Retabulum - jest nastawą umieszczoną za mensą, często z rzeźbami albo obrazami.
• Tabernakulum - jest miejscem przechowywania Najświętszego Sakramentu, gdy znajduje się przy ołtarzu.
• Ołtarz główny - określa centralne miejsce liturgiczne w prezbiterium, a nie tylko ozdobną ścianę z figurami.

Dlaczego dawny ołtarz główny nie zawsze służy dziś do celebracji?

Po reformie liturgicznej Soboru Watykańskiego II w wielu kościołach Eucharystię sprawuje się przy ołtarzu ustawionym tak, by kapłan mógł stać twarzą do ludu. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego wskazuje, że ołtarz powinien być odsunięty od ściany, jeśli jest to możliwe, aby można było wokół niego swobodnie chodzić i celebrować przy nim zwróconym do zgromadzenia.

Dawna nastawa może nadal pełnić ważną rolę estetyczną i dewocyjną, a w jej obrębie może znajdować się tabernakulum. Nie oznacza to jednak, że dekoracyjna część i stół celebracji są tym samym.

• Ołtarz wolno stojący - ułatwia celebrację zwróconą do zgromadzenia zgodnie z zasadą opisaną w OWMR 299.
• Dawna nastawa - zachowuje historyczne znaczenie i tworzy tło prezbiterium.
• Tabernakulum - wymaga miejsca sprzyjającego modlitwie i należytego szacunku.
• Mszał Rzymski - rozróżnia normy liturgiczne dotyczące ołtarza od lokalnego wystroju świątyni.

Jakie są elementy ołtarza?

Elementy ołtarza obejmują mensę, podstawę stołu, krzyż, świece, a w przypadku ołtarzy historycznych także predellę, retabulum i zwieńczenie. Najważniejsza liturgicznie pozostaje mensa, podczas gdy pozostałe części pomagają rozpoznać funkcję i styl wyposażenia.

Jak nazywa się stół na ołtarzu?

Stół ołtarza nazywa się mensa. To na niej sprawuje się Eucharystię, dlatego w znaczeniu liturgicznym właśnie mensa stanowi ołtarz; OWMR 301 wskazuje, że mensa ołtarza stałego powinna być tradycyjnie wykonana z kamienia.

W języku potocznym słowo „ołtarz” obejmuje często również bogatą dekorację za stołem. Przy oglądaniu fary w Rogoźnie dobrze oddzielić prostą funkcję mensy od reprezentacyjnej, neogotyckiej nastawy.

• Mensa - jest poziomą powierzchnią stołu, na której składa się dary eucharystyczne.
• Stipes - jest podporą lub podstawą mensy, która przenosi jej ciężar na posadzkę.
• Obrus ołtarzowy - nakrywa mensę zgodnie z przepisami i zwyczajem liturgicznym.
• Krzyż ołtarzowy - przypomina o ofierze Chrystusa i jest przewidziany w wystroju ołtarza.
• Świece - towarzyszą celebracji jako znaki czci i uroczystego charakteru liturgii.

Czym są predella, retabulum i zwieńczenie?

Predella to dolna część nastawy, retabulum to jej główna dekoracyjna konstrukcja, a zwieńczenie zamyka ją od góry. Te określenia pomagają opisać ołtarz neogotycki bez mieszania części liturgicznej z częścią artystyczną.

W rozbudowanych nastawach retabulum może zawierać pola z figurami, nisze, arkady i pionowe podziały. Nie każdy ołtarz ma jednak identyczny układ, dlatego najuczciwiej opisywać wyłącznie to, co potwierdza źródło lub co da się zobaczyć na miejscu.

• Predella - tworzy dolny pas nastawy i wizualnie oddziela ją od stołu ołtarzowego.
• Retabulum - skupia obrazy, rzeźby albo architektoniczny detal ustawiony za mensą.
• Zwieńczenie - prowadzi kompozycję ku górze i często akcentuje centralną oś ołtarza.
• Nisza - jest zagłębieniem w nastawie, w którym można umieścić figurę świętego.

Jak wygląda ołtarz główny fary z 1897 roku?

Ołtarz główny kościoła św. Wita w Rogoźnie to neogotycka nastawa z 1897 roku, stojąca w prezbiterium późnogotyckiej świątyni. Datę i określenie stylu podaje katalog parafii Archidiecezji Gnieźnieńskiej, aktualny w październiku 2026 roku.

Najważniejszym znakiem jest obecność patrona kościoła. Dzięki temu ołtarz nie stanowi jedynie efektownej dekoracji, lecz odnosi się bezpośrednio do wezwania parafii i jej miejscowej pamięci.

Kto stoi na ołtarzu głównym fary?

Na ołtarzu głównym fary znajduje się figura św. Wita w towarzystwie św. Modesta i św. Krescencji, zgodnie z opisem dawnej strony parafia-wita.pl zachowanym w archiwum z 2019 roku. Św. Wit jest patronem rogozińskiego kościoła, a tradycja łączy Modesta z jego nauczycielem, a Krescencję z piastunką.

Św. Wit, męczennik związany z Sycylią, zmarł około 303 lub 304 roku. Nie należy go mylić z Witem Stwoszem, późnośredniowiecznym rzeźbiarzem związanym z Krakowem.

• Św. Wit - jest patronem kościoła św. Wita w Rogoźnie, a jego wspomnienie liturgiczne przypada 15 czerwca.
• Św. Modest - występuje w tradycji żywota św. Wita jako jego nauczyciel i towarzysz męczeństwa.
• Św. Krescencja - występuje w tradycji jako piastunka św. Wita i towarzyszka jego męczeństwa.
• Figura św. Wita - wiąże wezwanie fary z centralnym punktem jej neogotyckiej nastawy.

Szerszy opis ikonografii prowadzi do tekstu figura św. Wita z Modestem i Krescencją.

Jakie detale zdradzają neogotyk ołtarza?

Neogotycki detal rozpoznaje się przede wszystkim po dążeniu do pionu, ostrołukowych podziałach, wieżyczkowych akcentach i formach przypominających średniowieczną architekturę. W farze takie rozwiązanie współgra z ceglaną, późnogotycką bryłą kościoła, lecz data 1897 jasno wskazuje na późniejsze pochodzenie nastawy.

W opisie nie trzeba mnożyć fachowych nazw dla samego efektu. Wystarczy zauważyć, że pionowe elementy prowadzą wzrok od figur ku górze, podobnie jak żebra gwiaździstego sklepienia prowadzą go po wnętrzu świątyni.

• Wieżyczki - budują smukłą sylwetkę nastawy i są częstym motywem neogotyckim.
• Pinakle - są drobnymi, pionowymi zakończeniami wzmacniającymi wrażenie wysokości.
• Ostrołuk - odwołuje się do charakterystycznego kształtu architektury gotyckiej.
• Maswerk - jest dekoracyjnym układem geometrycznych prześwitów lub motywów inspirowanych gotykiem.

O cechach samej świątyni szerzej mówi tekst cechy kościoła gotyckiego na przykładzie fary.

Dlaczego w gotyckim kościele stoi neogotycki ołtarz?

W gotyckim kościele może stać neogotycki ołtarz, ponieważ neogotyk był XIX-wiecznym nurtem historyzmu świadomie nawiązującym do średniowiecza. W Rogoźnie późnogotycka świątynia otrzymała w XIX wieku także kruchtę projektu Fryderyka Augusta Stülera z 1862 roku, a ołtarz główny z 1897 roku wpisuje się w tę późniejszą warstwę.

Jak historyzm XIX wieku zmieniał wnętrza kościołów?

Historyzm XIX wieku odtwarzał albo interpretował dawne style, aby nowe wyposażenie harmonizowało z istniejącą architekturą. Neogotycki ołtarz nie jest więc „spóźnionym gotykiem”, lecz świadomą XIX-wieczną odpowiedzią na gotyckie mury Rogozińskiej Fary.

Taka logika była szczególnie czytelna w kościołach, które przetrwały pożary, remonty i zmiany gustów. Fara doświadczyła pożarów w 1608 i 1668 roku, a późniejsze stulecia dopisywały do niej kolejne elementy wyposażenia.

• Późny gotyk - opisuje pierwotny styl ceglanej świątyni budowanej od 1526 roku.
• Neogotyk - opisuje XIX-wieczne naśladowanie form gotyckich w ołtarzu z 1897 roku.
• Fryderyk August Stüler - jest projektantem kruchty dobudowanej przy farze w 1862 roku.
• Pożary z 1608 i 1668 roku - przypominają, że wyposażenie świątyni mogło zmieniać się przez stulecia.

Kruchcie poświęcono osobny materiał: neogotycka kruchta Stülera.

Czy neogotyk jest mniej wartościowy niż gotyk?

Nie, neogotyk nie jest mniej wartościowy tylko dlatego, że powstał później. Jest świadectwem własnej epoki, jej języka artystycznego i sposobu traktowania historycznego dziedzictwa.

W jednej świątyni mogą współistnieć późnogotycka architektura, barokowe obrazy, późnobarokowe ołtarze oraz XIX-wieczna nastawa. Takie zestawienie nie jest błędem stylistycznym, lecz zapisem długiej historii miejsca.

• Data 1526 - odnosi się do kamienia węgielnego obecnego kościoła, a nie do ołtarza z 1897 roku.
• Data 1897 - odnosi się do neogotyckiego ołtarza głównego według katalogu Archidiecezji Gnieźnieńskiej.
• Ołtarz różańcowy - jest późnobarokowym elementem wyposażenia fary z drugiej połowy XVII wieku.
• Ołtarz Serca Jezusowego - należy do późnobarokowego wyposażenia z ostatniej ćwierci XVIII wieku.

Dlaczego ksiądz okadza ołtarz?

Ksiądz okadza ołtarz, ponieważ kadzidło wyraża cześć i modlitwę wznoszącą się do Boga, a ołtarz symbolizuje Chrystusa. Sens tego gestu objaśniają Psalm 141,2, Apokalipsa 8,3-4, Katechizm Kościoła Katolickiego 1383 oraz OWMR 276-277.

„Niech moja modlitwa wznosi się przed Tobą jak kadzidło.” - Pismo Święte, Biblia Tysiąclecia, Ps 141,2, wyd. V, 1999

Kiedy podczas Mszy okadza się ołtarz?

Ołtarz można okadzić na początku Mszy po dojściu do prezbiterium oraz podczas przygotowania darów. OWMR 276-277 opisuje te momenty i sposób okadzania, a praktyka częściej pojawia się podczas uroczystych celebracji.

Okadzenie nie działa jak prywatny rytuał ani nie jest dodatkiem mającym zapewnić określony skutek. Jest znakiem liturgicznym, który kieruje uwagę ku Bogu i sprawowanej Eucharystii.

• Procesja wejścia - może zakończyć się okadzeniem ołtarza i krzyża.
• Przygotowanie darów - przewiduje możliwość okadzenia darów, ołtarza, krzyża, kapłana i ludu.
• Kadzielnica - jest naczyniem, w którym spala się kadzidło podczas obrzędu.
• Dym kadzidła - w biblijnym obrazie wiąże się z modlitwami świętych, jak opisuje Ap 8,3-4.

Czy okadzenie zmienia znaczenie zabytkowego ołtarza?

Nie, okadzenie nie zmienia historycznej wartości ołtarza, lecz ukazuje jego znaczenie w żywej liturgii. W kościele św. Wita neogotycka nastawa z 1897 roku pozostaje zabytkowym wyposażeniem, a mensa pozostaje miejscem celebracji Eucharystii.

Ten podwójny wymiar jest ważny: gość może oglądać detal artystyczny, a wierzący widzi w ołtarzu znak Chrystusa i miejsce najważniejszego obrzędu Mszy.

• Ochrona zabytku - wymaga ostrożności wobec każdego elementu wyposażenia kościelnego.
• Funkcja liturgiczna - przypomina, że ołtarz nie jest wyłącznie muzealnym eksponatem.
• Okadzenie - jest gestem czci opisanym przez Mszał Rzymski.
• Modlitwa - pozostaje celem znaku kadzidła, a nie jego techniczna strona.

Co znaczy ołtarz w nauczaniu Kościoła?

Ołtarz w nauczaniu Kościoła oznacza jednocześnie ołtarz ofiary i stół Pański, charakteryzujący się związkiem z Eucharystią, Krzyżem Chrystusa i zgromadzeniem wiernych. Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 1182 i 1383 podaje tę interpretację wprost.

Katechizm Kościoła Katolickiego wyjaśnia, że ołtarz jest równocześnie ołtarzem ofiary i stołem Pańskim oraz symbolem samego Chrystusa. - Katechizm Kościoła Katolickiego, 1383, 1994

Dlaczego ołtarz nazywa się stołem ofiary i uczty?

Ołtarz nazywa się stołem ofiary i uczty, ponieważ Eucharystia uobecnia ofiarę Chrystusa, a zarazem gromadzi wiernych przy stole Pańskim. OWMR 296 opisuje ołtarz jako miejsce, gdzie uobecnia się ofiara krzyża i gdzie dokonuje się święta uczta.

To wyjaśnia, dlaczego ołtarz nie jest tylko podstawą dla świec lub kwiatów. Kwiaty, obrusy i inne dekoracje mogą być piękne, ale są zwyczajem wystroju, a nie istotą znaczenia ołtarza.

• Krzyż Pański - KKK 1182 wskazuje go jako ołtarz Nowego Przymierza.
• Eucharystia - jest sprawowana przy ołtarzu, który pozostaje centrum prezbiterium.
• Stół Pański - przypomina o wspólnocie zgromadzonej na Mszy.
• Ofiara Chrystusa - stanowi teologiczne odniesienie liturgii eucharystycznej.

Jak odróżnić naukę Kościoła od lokalnego zwyczaju?

Naukę Kościoła o ołtarzu wyrażają między innymi Katechizm Kościoła Katolickiego i Mszał Rzymski, natomiast lokalny zwyczaj obejmuje formę dekoracji, dobór kwiatów czy sposób przygotowania świątyni. Obie rzeczy mogą współistnieć, ale nie mają tej samej rangi.

W farze św. Wita ważne są zarówno normy liturgiczne, jak i konkretna historia miejsca: neogotycka nastawa z 1897 roku, patron kościoła oraz starsze elementy wyposażenia. Nie należy jednak przypisywać zwyczajowi statusu dogmatu.

• Katechizm Kościoła Katolickiego - przedstawia sens teologiczny ołtarza w punktach 1182 i 1383.
• Mszał Rzymski - określa zasady dotyczące miejsca i użycia ołtarza w liturgii.
• Kwiaty - należą do wystroju, który powinien odpowiadać charakterowi celebracji.
• Obrus - służy godności mensy, ale nie zastępuje jej liturgicznego znaczenia.

Neogotyk a gotyk: jak odróżnić ołtarze?

Gotyk i neogotyk odróżnia przede wszystkim data powstania oraz kontekst stylu: gotyk obejmuje formy średniowieczne, a neogotyk to XIX-wieczne naśladowanie gotyku. W kościele św. Wita zestawienie jest czytelne: późnogotycka bryła świątyni sąsiaduje z neogotyckim ołtarzem głównym z 1897 roku.

Jak rozpoznać gotycki ołtarz, a jak neogotycki?

Gotycki ołtarz najczęściej pochodzi z XV lub XVI wieku i może mieć formę szafowego poliptyku, natomiast neogotycki ołtarz powstał zwykle w XIX wieku, wykorzystując podobne motywy architektoniczne. Sam ostrołuk nie wystarcza do datowania, dlatego najpewniejszym wskazaniem pozostaje udokumentowana data i kontekst obiektu.

Cecha	Gotyk	Neogotyk
Okres	Średniowiecze, zwykle XV-XVI wiek	XIX wiek i nurt historyzmu
Relacja do stylu	Forma właściwa swojej epoce	Świadome naśladowanie dawnego gotyku
Przykład	Ołtarz Wita Stwosza w Bazylice Mariackiej w Krakowie	Ołtarz główny fary św. Wita w Rogoźnie z 1897 roku
Ocena	Zabytek średniowieczny	Zabytek XIX-wiecznej interpretacji stylu

• Ołtarz Wita Stwosza - znajduje się w Bazylice Mariackiej w Krakowie i nie ma związku z Rogoźnem ani św. Witem męczennikiem.
• Gotycka chrzcielnica - pochodzi z pierwszej połowy XV wieku i należy do starszych zabytków fary.
• Chrystus Frasobliwy - jest późnogotycką rzeźbą z XVI wieku w wyposażeniu kościoła.
• Ołtarz z 1897 roku - pozostaje przykładem neogotyku, mimo że stoi w gotyckiej świątyni.

Jakie inne ołtarze znajdują się w farze?

Poza ołtarzem głównym w farze wymienia się późnobarokowy ołtarz różańcowy z drugiej połowy XVII wieku, ołtarz Serca Jezusowego z ostatniej ćwierci XVIII wieku oraz stiukowy ołtarz boczny z herbem Radwan, datowany około 1700 roku. Każdy z nich reprezentuje inną warstwę historii wyposażenia świątyni.

To właśnie takie sąsiedztwo stylów pozwala czytać wnętrze jak zapis kolejnych stuleci. Warto przy okazji zwrócić uwagę również na dzwon z 1613 i zabytki wokół fary, bo historia kościoła nie kończy się na samym prezbiterium.

• Ołtarz różańcowy - pochodzi z drugiej połowy XVII wieku i jest elementem późnobarokowego wyposażenia.
• Ołtarz Serca Jezusowego - datowany jest na ostatnią ćwierć XVIII wieku.
• Herb Radwan - pojawia się na stiukowym ołtarzu bocznym związanym z Zebrzydowskimi.
• Barokowy obraz św. Wita - pochodzi z drugiej ćwierci XVIII wieku i uzupełnia obecność patrona w kościele.

Najczęściej zadawane pytania

W jakim kościele znajduje się ołtarz Wita Stwosza?

Ołtarz Wita Stwosza znajduje się w Bazylice Mariackiej w Krakowie. Jest gotyckim ołtarzem szafowym wykonanym w latach 1477-1489. Mimo podobieństwa imion nie łączy go ani autor, ani historia z patronem kościoła św. Wita w Rogoźnie.

Czy ołtarz główny z 1897 roku jest osobno wpisany do rejestru zabytków?

Kościół św. Wita w Rogoźnie wpisano do rejestru zabytków 12 grudnia 1932 roku pod numerem AK-I-11a/104. Z tej informacji nie wynika automatycznie osobny wpis ołtarza głównego do rejestru zabytków ruchomych. O szczegółowym statusie konkretnego elementu rozstrzygają odpowiednie rejestry konserwatorskie.

Kim był św. Wit, patron rogozińskiej fary?

Św. Wit był młodym męczennikiem, którego tradycja łączy z Mazara del Vallo na Sycylii i śmiercią około 303-304 roku. Wspomnienie liturgiczne św. Wita przypada 15 czerwca. Jest jednym z Czternastu Świętych Wspomożycieli.

Czy św. Wit z Rogoźna ma związek z katedrą w Pradze?

Kościół w Rogoźnie i katedra św. Wita w Pradze łączy wspólne wezwanie patronalne, ale są odrębnymi świątyniami o różnej historii. Tradycja lokalna wiązała kult św. Wita z Czechami i Dobrawą, lecz trzeba ją traktować jako tradycję, nie jako pewny fakt historyczny. Kontekst przedstawia tekst katedra św. Wita w Pradze.

Dlaczego na ołtarzu stoją świece i krzyż?

Krzyż przy ołtarzu przypomina o Chrystusie i Jego ofierze, a świece podkreślają godność celebracji Eucharystii. OWMR omawia obecność krzyża i świec w pobliżu ołtarza w numerach 307-308. Konkretna liczba świec może zależeć od rodzaju celebracji i wystroju świątyni.

Czy można zobaczyć ołtarz poza Mszą?

Możliwość wejścia do kościoła poza nabożeństwami zależy od aktualnego otwarcia świątyni. Przed przyjazdem najlepiej sprawdzić informacje w katalogu Archidiecezji Gnieźnieńskiej albo skontaktować się z kancelarią parafii. Niezależny przewodnik nie ustala godzin otwarcia ani zasad zwiedzania.

Źródła i literatura

1. Archidiecezja Gnieźnieńska, katalog parafii: Rogoźno, parafia pw. św. Wita, dostęp i dane sprawdzone w październiku 2026.
2. Katechizm Kościoła Katolickiego, Pallottinum, 1994, nr 1182 i 1383.
3. Ogólne wprowadzenie do Mszału Rzymskiego, editio typica tertia, 2002, nr 276-277 oraz 296-308.
4. Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu, Biblia Tysiąclecia, wydanie V, Pallottinum, 1999, Ps 141,2 oraz Ap 8,3-4.
5. Edmund Ławniczak red., „Kościół św. Wita w Rogoźnie”, Rogozińskie Centrum Kultury, 2003.
6. Zdjęcie wyróżniające: Błażej Cisowski, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.