Kościół i zabytek
Kościół św. Wita w Rogoźnie
Późnogotycka pseudobazylika z cegły, nazywana Rogozińską Farą. Kamień węgielny położono 3 lipca 1526 roku.
Bryła i budowa
Kościół jest ceglany, częściowo tynkowany, trzynawowy, pseudobazylikowy, z węższym prezbiterium. Kamień węgielny położono 3 lipca 1526 roku, o czym mówi inskrypcja na ścianie prezbiterium. Budowa trwała co najmniej kilkanaście lat.
Budowniczymi byli Marcin Mor i mistrz z Ostroroga. Fundatorem był starosta rogoziński z rodu Dołęgów Kretkowskich, prawdopodobnie przy udziale królowej Bony. Źródła różnią się imionami: katalog archidiecezji i Wikipedia podają starostę Mikołaja i budowniczego Klemensa z Ostroroga, dawna strona parafii pisała o Andrzeju Dołędze Kretkowskim i Mikołaju z Ostroroga.
W 1668 roku dobudowano zakrystię i skarbiec, a w 1862 roku kruchtę według projektu Fryderyka Augusta Stülera. Dawna strona parafii opisywała wymiary kościoła jako około 20 na 40 metrów.
Sklepienia
W nawie głównej i prezbiterium są sklepienia gwiaździste, w nawach bocznych krzyżowe. Zakrystia i skarbiec mają sklepienia kolebkowe, a kruchta strop płaski. Stąd powiedzenie z dawnej strony parafii, że w farze można zobaczyć prawie wszystkie rodzaje sklepień.
Mury i baszty
Mur jest w większości ułożony w tzw. polskim układzie cegieł, w którym w jednej warstwie przeplatają się cegły ułożone dłuższym i krótszym bokiem do lica. Przy szczycie stoją dwie baszty ze schodami prowadzącymi na poddasze.
Wyposażenie
- ołtarz główny neogotycki z 1897 roku, z figurą św. Wita w towarzystwie św. Modesta i św. Krescencji,
- chrzcielnica gotycka, mosiężna, z 1. połowy XV wieku,
- obraz św. Wita barokowy, z 2. ćwierci XVIII wieku, w srebrnej koszulce, przy bocznym ołtarzu (odnowiony w 1919 roku),
- ołtarz różańcowy późnobarokowy z 2. połowy XVII wieku i ołtarz Serca Jezusowego z ostatniej ćwierci XVIII wieku,
- Chrystus Frasobliwy, późnogotycka rzeźba z XVI wieku,
- krucyfiks z XVII wieku w łuku tęczowym,
- stiukowy ołtarz boczny z herbem Radwan Zebrzydowskich, około 1700 roku,
- organy o 24 głosach, z dwoma manuałami i pedałem.
Przy kościele
Obok kościoła stoją stylizowana grota Matki Bożej i drewniana dzwonnica z lat 50. XX wieku; jeden z dzwonów pochodzi z 1613 roku. Na tyłach kościoła jest ceglana kaplica pogrzebowa z 2. połowy XIX wieku.
Zabytek
Kościół wpisano do rejestru zabytków 12 grudnia 1932 roku (nr AK-I-11a/104). W czasie II wojny światowej Niemcy wywieźli z niego m.in. monstrancję pochodzącą z klasztoru benedyktynów w Lubiniu, szaty, księgi i dzwony, a zniszczyli obraz Matki Bożej Częstochowskiej i figury. W 2025 roku kościół był jednym z kościołów jubileuszowych Roku Świętego.
Źródła
- Wikipedia: „Kościół św. Wita w Rogoźnie” (bryła, sklepienia, wyposażenie, rejestr zabytków, straty wojenne),
- katalog parafii Archidiecezji Gnieźnieńskiej (rok budowy, zakrystia, kruchta, ołtarz główny),
- opis kościoła z dawnej strony parafia-wita.pl, 2019 (wymiary, baszty, układ cegieł, dzwonnica; Internet Archive),
- GCatholic.org: kościół jubileuszowy 2025,
- Wikimedia Commons: opis zdjęcia kaplicy pogrzebowej.