Dzwon z 1613 roku i drewniana dzwonnica przy farze

Opracowała: Agnieszka Rybarczyk · stan na 5.11.2026

Spis treści

Co to jest dzwonnica?

Dzwonnica to budowla lub konstrukcja przeznaczona do zawieszenia dzwonów, charakteryzująca się miejscem na instrumenty, konstrukcją przenoszącą ich ciężar i funkcją liturgiczną lub miejską. Przy kościele św. Wita w Rogoźnie, nazywanym Rogozińską Farą, znajduje się osobna drewniana dzwonnica z lat 50. XX wieku, związana z dzwonem z 1613 roku.

Czy dzwonnica to budynek?

Tak, dzwonnica może być budynkiem, ale bywa też lżejszą konstrukcją słupową lub drewnianym obiektem gospodarczym przystosowanym do zawieszenia dzwonów. O jej funkcji decyduje nie materiał ścian, lecz miejsce i sposób zawieszenia dzwonów.

W języku architektury sakralnej spotyka się kilka rozwiązań. Dzwonnica może stać osobno, przylegać do kościoła albo znajdować się w jego wieży. Drewniane dzwonnice dobrze wpisały się w krajobraz Wielkopolski, gdzie murowane świątynie często otaczały prostsze budowle pomocnicze.

• Dzwonnica wolnostojąca stoi obok kościoła i nie jest częścią jego głównej bryły.
• Wieża kościelna wyrasta bezpośrednio z korpusu świątyni i może pełnić także funkcję dzwonną.
• Konstrukcja drewniana wymaga oglądania z bezpiecznej odległości, bez wchodzenia na jej elementy.
• Dzwon kościelny jest instrumentem i zarazem zabytkowym przedmiotem, gdy zachowały się jego dawne elementy.

Dzwonnica wolnostojąca a wieża kościelna - czym się różnią?

Dzwonnica wolnostojąca stoi przy kościele, natomiast wieża kościelna jest częścią samej świątyni. To proste rozróżnienie pomaga czytać układ Rogozińskiej Fary, która nie ma klasycznej wieży dzwonnej.

Gotycka fara ma za to charakterystyczne elementy przy szczycie. Warto spojrzeć na dwie baszty schodowe fary, prowadzące na poddasze. Nie należy jednak mylić ich z wieżą dzwonną. To dwa różne elementy architektury, choć oba współtworzą sylwetę kościoła św. Wita w Rogoźnie.

Obiekt sakralny można odczytywać przez jego funkcje: osobna dzwonnica służy dzwonom, a baszty schodowe rozwiązują komunikację wewnątrz bryły kościoła. - Edmund Ławniczak (red.), Kościół św. Wita w Rogoźnie, 2003

Jak wygląda dzwonnica przy farze św. Wita?

Dzwonnica przy farze św. Wita jest drewnianym, wolnostojącym obiektem z lat 50. XX wieku, usytuowanym przy późnogotyckim kościele przy ul. Kościelnej 10 w Rogoźnie. Jej drewniana forma wyraźnie kontrastuje z ceglanym murem Rogozińskiej Fary i pozwala oddzielić funkcję dzwonów od bryły świątyni.

Drewniana dzwonnica z lat 50. XX wieku - co o niej wiadomo?

Drewniana dzwonnica powstała w latach 50. XX wieku według opisu dawnej strony parafia-wita.pl zachowanego w archiwum z 2019 roku. Źródło nie podaje liczby dzwonów, ich imion, masy ani odlewni, dlatego tych danych nie należy dopowiadać.

Najlepiej oglądać ją jako część całego obejścia, nie jako samotny eksponat. Z jednej strony widać późnogotycki kościół z cegły, z drugiej drewnianą konstrukcję, która przypomina, że historia miejsca nie kończy się na murach z XVI wieku.

• Materiał dzwonnicy to drewno, co odróżnia ją od ceglanej bryły kościoła.
• Czas powstania przypada na lata 50. XX wieku według archiwalnego opisu dawnej strony.
• Funkcja obiektu polega na zawieszeniu dzwonów poza bryłą świątyni.
• Sposób zwiedzania powinien ograniczać się do oglądania konstrukcji z zewnątrz.

Czy fara w Rogoźnie ma wieżę dzwonną?

Nie, fara w Rogoźnie nie ma klasycznej wieży dzwonnej, ponieważ dzwony umieszczono w osobnej drewnianej dzwonnicy. Przy szczycie kościoła widoczne są natomiast dwie baszty ze schodami na poddasze.

Ten układ ma znaczenie dla zdjęć i opisu zabytku. Fotografując kościół, dobrze uchwycić osobno detal ceglanego szczytu i osobno drewnianą dzwonnicę. Nie tworzą jednej konstrukcji, lecz wspólny krajobraz sakralny fary.

Skąd przy farze dzwon z 1613 roku?

Dzwon z 1613 roku jest jednym ze znanych zabytków związanych z drewnianą dzwonnicą przy kościele św. Wita w Rogoźnie. Archiwalny opis dawnej strony parafialnej wskazuje rok 1613, czyli czas pomiędzy pożarami kościoła z 1608 i 1668 roku, lecz nie pozwala ustalić odlewnika, inskrypcji ani dziejów pojedynczego dzwonu.

Dzwon z 1613 roku - dlaczego ta data jest ważna?

Data 1613 wskazuje, że dzwon powstał w XVII wieku, gdy parafia mierzyła się ze skutkami pożaru z 1608 roku, a przed kolejnym pożarem odnotowanym w 1668 roku. Sam rok na dzwonie jest cennym świadectwem jego wieku, nie dowodzi jednak automatycznie okoliczności fundacji.

W przypadku dawnych dzwonów łatwo dopisać historię, której źródła nie potwierdzają. Bez odczytu inskrypcji i dokumentu archiwalnego nie da się rzetelnie wskazać fundatora ani warsztatu. Bezpieczniej zatrzymać się przy tym, co wiadomo: dzwon datowany jest na 1613 rok.

• Rok 1613 oznacza datę przypisywaną zachowanemu dzwonowi przy farze.
• Pożar z 1608 roku stanowi ważne tło dla dziejów świątyni przed powstaniem dzwonu.
• Pożar z 1668 roku poprzedzał dobudowę zakrystii i skarbca w tym samym roku.
• Inskrypcja dzwonu powinna być odczytywana na miejscu lub na podstawie dokumentacji konserwatorskiej.

Co stało się z dzwonami fary w czasie II wojny światowej?

W czasie II wojny światowej Niemcy wywieźli z kościoła św. Wita między innymi dzwony, szaty i księgi liturgiczne, jak podaje opis świątyni w Wikipedii. Brak źródła, które opisywałoby osobno los dzwonu z 1613 roku, dlatego nie można przypisywać mu konkretnej historii ocalenia.

Straty wojenne dotknęły także inne elementy wyposażenia. Zniszczono obraz Matki Bożej Częstochowskiej i figury, a z kościoła wywieziono również monstrancję pochodzącą z klasztoru benedyktynów w Lubiniu. Takie informacje pokazują skalę przerw w ciągłości wyposażenia fary.

Opis kościoła św. Wita odnotowuje wojenną grabież dzwonów, ksiąg, szat i części wyposażenia świątyni. - Wikipedia: Kościół św. Wita w Rogoźnie, dostęp 2026

Jak czytać napisy i daty na starych dzwonach?

Datę na starym dzwonie odczytuje się zwykle na jego płaszczu lub w pobliżu korony, ale oględziny powinny odbywać się bez dotykania zabytku i bez wchodzenia na dzwonnicę. Napis może zawierać rok, wezwanie religijne, herb albo nazwisko ludwisarza, lecz każdy z tych elementów wymaga osobnego odczytu.

1. Najpierw spójrz na całą sylwetę dzwonu, ponieważ litery mogą znajdować się wysoko ponad linią wzroku.
2. Potem odszukaj cyfrę roczną, gdyż cztery cyfry bywają najbardziej czytelną częścią inskrypcji.
3. Nie przepisuj liter z pamięci, ponieważ gotycki lub barokowy krój pisma łatwo prowadzi do pomyłki.
4. Nie dotykaj metalu ani konstrukcji, gdyż zabytek i drewniana dzwonnica wymagają ostrożności.

Po co w kościele dzwony?

Dzwony kościelne służą przede wszystkim do zwoływania wiernych na liturgię i oznaczania ważnych momentów życia wspólnoty, takich jak Msza, pogrzeb czy modlitwa Anioł Pański. Ich konkretne użycie może różnić się lokalnie, lecz obrzęd błogosławieństwa dzwonów przewidują polskie Obrzędy błogosławieństw z 1994 roku.

Jakie funkcje pełni dzwon kościelny?

Dzwon kościelny wzywa na Mszę, może towarzyszyć pogrzebowi, przypominać o Aniele Pańskim albo rozbrzmiewać w czasie szczególnych uroczystości. Nie każde dzwonienie ma jednak identyczne znaczenie w każdej parafii, bo część praktyk zależy od miejscowego zwyczaju.

• Wezwanie na Mszę informuje mieszkańców, że zbliża się liturgia.
• Sygnaturka jest małym dzwonem używanym w określonych momentach celebracji.
• Anioł Pański należy do rozpowszechnionych form modlitwy oznaczanych dźwiękiem dzwonów.
• Dzwonienie pogrzebowe może towarzyszyć pożegnaniu zmarłego jako zwyczaj wspólnotowy.

Czy dzwony się błogosławi?

Tak, Kościół przewiduje błogosławieństwo dzwonów w księdze Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich z 1994 roku. Obrzęd nie zmienia dzwonu w przedmiot magiczny, lecz wiąże jego głos z modlitwą i życiem liturgicznym wspólnoty.

W praktyce dzwon może otrzymać imię patrona, lecz nie należy zakładać, że każdy dzwon je posiada. Tak samo nie należy przypisywać dzwonowi określonej mocy duchowej. Jest on znakiem słyszalnym, który kieruje uwagę ku modlitwie, liturgii i pamięci o wydarzeniu.

Polskie Obrzędy błogosławieństw zawierają osobny obrzęd błogosławieństwa dzwonów, łącząc ich użycie z modlitwą Kościoła. - Komisja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów, 1994

Co jeszcze stoi wokół fary?

Otoczenie Rogozińskiej Fary tworzą drewniana dzwonnica, kaplica pogrzebowa z 2. połowy XIX wieku na tyłach kościoła, grota Matki Bożej, zakrystia i skarbiec z 1668 roku oraz kruchta z 1862 roku według projektu Fryderyka Augusta Stülera. Daty zakrystii, skarbca i kruchty podaje katalog Archidiecezji Gnieźnieńskiej.

Kaplica pogrzebowa z XIX wieku - gdzie jej szukać?

Kaplica pogrzebowa przy farze stoi na tyłach kościoła św. Wita i jest datowana na 2. połowę XIX wieku w opisie zdjęcia Wikimedia Commons. Nie należy utożsamiać jej z kaplicami parafialnymi w Gościejewie i Tarnowie.

Kaplica pogrzebowa ma inną funkcję niż wnętrze głównej świątyni. Jej obecność przypomina, że obejście kościoła łączyło przestrzeń liturgii, pamięci o zmarłych i codziennego życia miejscowej wspólnoty.

Zakrystia i skarbiec z 1668 roku - do czego służyły?

Zakrystia i skarbiec z 1668 roku dobudowano przy kościele św. Wita po okresie dawnych zniszczeń. Zakrystia służy przygotowaniu liturgii, a skarbiec przechowywaniu cennych przedmiotów kultu, takich jak naczynia i tekstylia liturgiczne.

To ważne rozróżnienie: zakrystia nie jest zwykłym magazynem, a skarbiec nie jest automatycznie dostępny dla zwiedzających. Godzin wejścia ani możliwości oglądania wnętrz nie podają dostępne źródła, dlatego przed wizytą najlepiej skontaktować się z parafią przez katalog Archidiecezji Gnieźnieńskiej.

Grota Matki Bożej - czym jest ten element obejścia?

Grota Matki Bożej jest stylizowanym miejscem modlitwy przy kościele św. Wita, przy którym według archiwalnych relacji odbywały się spotkania modlitewne. Jest wyrazem pobożności lokalnej, a nie odrębną częścią średniowiecznej architektury fary.

• Dzwonnica przypomina o dźwiękowym wymiarze życia kościoła.
• Kaplica pogrzebowa wiąże obejście z pamięcią o zmarłych.
• Zakrystia i skarbiec pokazują zaplecze liturgii i ochronę wyposażenia.
• Grota Matki Bożej jest miejscem indywidualnej modlitwy i miejscowego zwyczaju.
• Kruchta Stülera reprezentuje XIX-wieczną rozbudowę kościoła.

Dobry porządek spaceru jest prosty: najpierw obejrzeć bryłę kościoła i baszty schodowe, potem dzwonnicę, następnie kaplicę na tyłach, grotę oraz kruchtę Stülera z 1862 roku. Taka kolejność pozwala zobaczyć, jak XVI-wieczna fara została otoczona obiektami z kolejnych epok.

Wyposażenie fary - jakie zabytki zobaczyć w środku?

Wyposażenie kościoła św. Wita w Rogoźnie obejmuje obiekty od gotyckiej chrzcielnicy z 1. połowy XV wieku po neogotycki ołtarz główny z 1897 roku. Wśród najważniejszych są także późnobarokowe ołtarze, rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVI wieku oraz organy o 24 głosach, dwóch manuałach i pedale.

Ołtarze fary - co przedstawiają i z których lat pochodzą?

Ołtarz główny jest neogotycki i pochodzi z 1897 roku, co potwierdza katalog Archidiecezji Gnieźnieńskiej. Znajduje się w nim figura św. Wita z Modestem i Krescencją, czyli postaciami związanymi z tradycją męczeństwa patrona kościoła.

W świątyni są też późnobarokowy ołtarz różańcowy z 2. połowy XVII wieku oraz ołtarz Serca Jezusowego z ostatniej ćwierci XVIII wieku. Archiwalny opis wspomina ponadto stiukowy ołtarz boczny z herbem Radwan, związanym z Zebrzydowskimi, datowany około 1700 roku.

• Ołtarz główny z 1897 roku reprezentuje styl neogotycki i zawiera figurę św. Wita, Modesta i Krescencji.
• Ołtarz różańcowy pochodzi z 2. połowy XVII wieku i należy do wyposażenia późnobarokowego.
• Ołtarz Serca Jezusowego datowany jest na ostatnią ćwierć XVIII wieku.
• Ołtarz z herbem Radwan ma stiukową formę i datowanie około 1700 roku.

Chrzcielnica, organy i wizerunki św. Wita - na co spojrzeć najpierw?

Najpierw warto odnaleźć gotycką mosiężną chrzcielnicę z 1. połowy XV wieku, potem spojrzeć na organy z 24 głosami, dwoma manuałami i pedałem. Dwa wizerunki św. Wita, opisane w dawnej dokumentacji parafialnej, pozwalają zobaczyć, jak patron obecny jest w wyposażeniu fary.

Osobnego spojrzenia wymaga gotycka chrzcielnica z XV wieku. To obiekt starszy od obecnego kościoła, którego kamień węgielny położono 3 lipca 1526 roku. W nawie warto też dostrzec późnogotycką rzeźbę Chrystusa Frasobliwego z XVI wieku i krucyfiks z XVII wieku w łuku tęczowym.

• Chrzcielnica jest gotycka, mosiężna i datowana na 1. połowę XV wieku.
• Organy mają 24 głosy, dwa manuały oraz pedał według opisu kościoła.
• Chrystus Frasobliwy jest późnogotycką rzeźbą z XVI wieku.
• Krucyfiks w łuku tęczowym pochodzi z XVII wieku według archiwalnego opisu.
• Obraz św. Wita przy bocznym ołtarzu został odnowiony w 1919 roku.

Najczęściej zadawane pytania

Jak się pisze dzwonnica?

Poprawna forma to „dzwonnica”, z podwójnym „n”. Słowo pochodzi od rzeczownika „dzwon” i oznacza miejsce lub konstrukcję przeznaczoną do zawieszania dzwonów.

W jakim mieście znajduje się Dzwonnica Giotta?

Dzwonnica Giotta znajduje się we Florencji we Włoszech, przy katedrze Santa Maria del Fiore. Nie ma związku z Rogoźnem, a jej przykład pokazuje jedynie inny typ dzwonnicy - wysoką, murowaną kampanilę miejską.

Czy można wejść do drewnianej dzwonnicy przy farze?

Dostępne źródła nie podają informacji o możliwości wejścia do dzwonnicy. Najbezpieczniej oglądać ją z zewnątrz i nie próbować samodzielnie wchodzić na drewnianą konstrukcję.

Jaki jest numer rejestru zabytków kościoła św. Wita?

Kościół św. Wita w Rogoźnie figuruje w rejestrze zabytków pod numerem AK-I-11a/104. Wpis datowany jest na 12 grudnia 1932 roku, a informacje o ochronie zabytku warto zestawiać z materiałami Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Kim był Fryderyk August Stüler?

Fryderyk August Stüler był pruskim architektem, którego projekt wiąże się z kruchtą dobudowaną do rogozińskiej fary w 1862 roku. Kruchta jest późniejsza od gotyckiego kościoła, dlatego dobrze pokazuje wielowarstwową historię budowli.

Dlaczego dzwon z 1613 roku jest cenny?

Dzwon jest cenny przede wszystkim ze względu na wczesną datę 1613 roku i związek z historią kościoła św. Wita. Nie trzeba znać jego wagi ani odlewnika, aby dostrzec, że jest materialnym śladem XVII-wiecznego wyposażenia fary.

Źródła i literatura

Materiały wykorzystane przy opisie fary

1. Archidiecezja Gnieźnieńska, Rogoźno, parafia pw. św. Wita, dostęp 2026.
2. Kościół św. Wita w Rogoźnie, opis zabytku i wyposażenia, dostęp 2026.
3. Edmund Ławniczak (red.), Kościół św. Wita w Rogoźnie, Rogozińskie Centrum Kultury, 2003.
4. Narodowy Instytut Dziedzictwa, rejestr zabytków nieruchomych: kościół pw. św. Wita w Rogoźnie, nr AK-I-11a/104.
5. Komisja Kultu Bożego i Dyscypliny Sakramentów Episkopatu Polski, Obrzędy błogosławieństw dostosowane do zwyczajów diecezji polskich, 1994.