Obraz świętego Wita w Rogoźnie - barokowy wizerunek w srebrnej koszulce

Opracowała: Agnieszka Rybarczyk · stan na 8.11.2026

Spis treści

Obraz świętego Wita w farze: co o nim wiadomo

Obraz świętego Wita w kościele św. Wita w Rogoźnie to barokowe malowidło z 2. ćwierci XVIII wieku (Wikipedia, opis wyposażenia). Według dawnej strony parafii z 2019 r. obraz okrywa srebrna koszulka. Wisi przy bocznym ołtarzu, a odnowiono go w 1919 roku. Drugi wizerunek patrona to figura w neogotyckim ołtarzu głównym z 1897 roku.

Rogozińska Fara jest dla mnie najciekawszym z ceglanych kościołów między Obornikami, Wągrowcem a Chodzieżą. Ma kamień węgielny z 3 lipca 1526 roku i dwie baszty schodowe. Najważniejszą rzecz dla tożsamości parafii, wizerunek patrona, łatwo jednak we wnętrzu przeoczyć. Zebrałam tu to, co o obrazie mówią dostępne źródła. Piszę też uczciwie, czego nie mówią.

Datowanie: 2. ćwierć XVIII wieku

Barokowy obraz św. Wita powstał w 2. ćwierci XVIII wieku, czyli mniej więcej w latach 1725-1750. Tak podaje opis wyposażenia w haśle Wikipedii o kościele. Fara była wtedy już odbudowana po pożarach z 1608 i 1668 roku i dostawała nowe wyposażenie. Dla porządku zestawiam obraz z innymi datowanymi elementami wnętrza:

• Gotycka mosiężna chrzcielnica pochodzi z 1. połowy XV wieku, więc jest starsza od obecnych murów kościoła.
• Późnogotycka rzeźba Chrystusa Frasobliwego jest datowana na XVI wiek, czyli na czas budowy fary.
• Późnobarokowy ołtarz różańcowy powstał w 2. połowie XVII wieku, po odbudowie świątyni.
• Barokowy obraz św. Wita reprezentuje 2. ćwierć XVIII wieku, czyli dojrzały barok.
• Ołtarz Serca Jezusowego pochodzi z ostatniej ćwierci XVIII wieku.
• Neogotycki ołtarz główny z 1897 roku zamyka ten przegląd stylów.

Kiedy odnowiono obraz św. Wita?

W 1919 roku, według opisu z dawnej strony parafii z 2019 r. Ta sama strona mówi o obrazie „w srebrnej koszulce przy bocznym ołtarzu”. Dostępne źródła nie opisują, na czym polegały prace z 1919 roku. Nie wiadomo więc, czy objęły tylko płótno, czy także metalową osłonę.

Czego nie wiemy o obrazie?

Żadne z dostępnych mi opracowań nie podaje autora obrazu. Wikipedia mówi o barokowym obrazie z XVIII wieku, a dawna strona parafii o obrazie w srebrnej koszulce. Najpewniej to ten sam obraz, ale źródła nie łączą tych opisów wprost. Więcej szczegółów może zawierać monografia „Kościół św. Wita w Rogoźnie” pod redakcją Edmunda Ławniczaka (Rogozińskie Centrum Kultury, 2003, 103 s.).

Gdzie jest obraz św. Wita w kościele?

Obraz św. Wita wisi przy jednym z bocznych ołtarzy, jak podawała dawna strona parafii w 2019 r. Żadne z dostępnych źródeł nie mówi, przy którym, więc nie wskazuję konkretnego ołtarza. Rogozińska Fara to kościół trzynawowy o wymiarach ok. 20 x 40 m. Wszystkie ołtarze boczne obejdziesz w kilka minut.

Ołtarze boczne w Rogozińskiej Farze

W nawach bocznych źródła wymieniają trzy barokowe ołtarze. Szerzej opisuję je w tekście o tym, czym są barokowe ołtarze fary. Tu krótka ściąga:

• Ołtarz różańcowy jest późnobarokowy i pochodzi z 2. połowy XVII wieku (Wikipedia).
• Ołtarz Serca Jezusowego powstał w ostatniej ćwierci XVIII wieku (Wikipedia).
• Stiukowy ołtarz boczny z herbem Radwan, używanym przez Zebrzydowskich, pochodzi z ok. 1700 roku (dawna strona parafii, 2019).
• Herb Radwan łączy się z odbudową fary pod koniec XVII wieku, prawdopodobnie z fundacji Andrzeja Zebrzydowskiego.

Co zobaczyć w pobliżu obrazu?

Szukając patrona, i tak obejdziesz całe wnętrze. Po drodze miniesz gotycką chrzcielnicę z XV wieku i XVII-wieczny krucyfiks w łuku tęczowym. Zobaczysz też rzeźbę Chrystusa Frasobliwego. Nad głową masz sklepienia gwiaździste w nawie głównej i krzyżowe w nawach bocznych.

Czym jest srebrna koszulka na obrazie?

Srebrna koszulka, nazywana też sukienką, to metalowa osłona nakładana na obraz. Zostawia odsłonięte twarz i dłonie postaci. W Polsce zwyczaj rozwinął się szczególnie w baroku jako wyraz czci i wdzięczności wiernych. Koszulka chroni malowidło, ale przede wszystkim pokazuje, że wspólnota szczególnie szanuje dany obraz.

Sukienki i koszulki w polskiej tradycji

Najbardziej znanym przykładem są sukienki na obrazie Matki Bożej Częstochowskiej na Jasnej Górze, zmieniane w ciągu roku. Ten sam zwyczaj trafił do setek kościołów parafialnych, także w Wielkopolsce. Typowe cechy takiej osłony:

• Robi się ją zwykle ze srebra, często częściowo złoconego, rzadziej z posrebrzanego mosiądzu.
• Złotnik wykonuje ją techniką trybowania, czyli wybija wzór od spodu blachy.
• Blacha powtarza fałdy szat namalowanych na płótnie, więc obraz zyskuje wypukłą fakturę.
• Twarze i dłonie postaci zostają odsłonięte, bo to one niosą wyraz obrazu.
• Do koszulki dodaje się czasem korony lub nimby, wykonane osobno.
• Fundatorami bywali wierni, cechy rzemieślnicze albo możni opiekunowie kościoła.

Dostępne źródła nie podają, kiedy i kto wykonał koszulkę w Rogoźnie. Nie wiadomo też, czy powstała w tym samym czasie co obraz.

Dlaczego obrazy świętych okrywa się metalem?

Z trzech powodów: czci, wdzięczności i ochrony. Sukienka bywała wotum, czyli darem za otrzymaną łaskę, i wtedy świadczy o pobożności konkretnej wspólnoty. Metal chroni też farby przed dymem świec i dotykiem dłoni. To zwyczaj pobożności ludowej, a nie wymóg nauki Kościoła.

Jak nazywa się obraz religijny?

Obraz religijny to inaczej święty obraz lub wizerunek: przedstawienie Chrystusa, Matki Bożej albo świętego, przy którym ludzie się modlą. Katechizm Kościoła Katolickiego mówi o świętych obrazach w liturgii w punktach 1159-1162. W tradycji wschodniej taki obraz to ikona. Obraz otoczony szczególną czcią w danym miejscu nazywa się obrazem kultowym.

Obraz, wizerunek, ikona: czym się różnią

Tych słów często używa się zamiennie, ale znaczą trochę co innego. Tabela pomaga je rozróżnić:

Termin	Znaczenie	Przykład
Święty obraz	Malowidło przedstawiające osobę świętą, w kościele lub w domu	Barokowy obraz św. Wita w Rogoźnie
Wizerunek	Szersze pojęcie: każde przedstawienie postaci, malarskie lub rzeźbiarskie	Figura św. Wita w ołtarzu głównym
Ikona	Obraz tradycji wschodniej, malowany według ustalonych reguł teologicznych i warsztatowych	Ikony w cerkwiach prawosławnych i greckokatolickich
Obraz kultowy	Obraz otoczony w danym kościele szczególną czcią, często z wotami lub sukienką	Obraz Matki Bożej Częstochowskiej

Katechizm w punkcie 1159 łączy sens świętego obrazu z Wcieleniem. Obraz przedstawia przede wszystkim Chrystusa, a wizerunki Matki Bożej i świętych prowadzą do Niego.

Czym jest obraz kultowy?

Obraz kultowy to obraz, przy którym wspólnota szczególnie się modli. Widać to po znakach na zewnątrz. Najczęściej są to:

• srebrna lub złocona sukienka zakrywająca szaty postaci;
• wota zawieszone przy obrazie jako podziękowania wiernych;
• osobny ołtarz lub wydzielone miejsce w kościele;
• nabożeństwa w dniu świętego, w Rogoźnie 15 czerwca.

Obraz św. Wita w srebrnej koszulce ma więc cechy obrazu kultowego. Źródła nie opisują jednak przy nim wotów ani nadzwyczajnych łask.

Czego patronem jest św. Wit?

Św. Wit jest patronem m.in. tancerzy, aktorów, epileptyków i górników. Tradycja zalicza go do Czternastu Świętych Wspomożycieli (Wikipedia, hasło „Święty Wit”). To męczennik z Sycylii, zmarły ok. 303/304 roku. Jego wspomnienie przypada 15 czerwca i tego dnia parafia w Rogoźnie obchodzi swoje święto patronalne.

Kim był męczennik z Mazara del Vallo?

Wit urodził się pod koniec III wieku w Mazara del Vallo na Sycylii; Wikipedia podaje lata ok. 284-292. Zginął ok. 303/304 roku razem z nauczycielem, św. Modestem, i opiekunką, św. Krescencją. Dlatego wszyscy troje stoją razem w ołtarzu głównym fary. Pełny życiorys opisuję w tekście kim był święty Wit. O imieninach piszę osobno: imieniny Wita i patron imienia.

Jakie atrybuty ma św. Wit?

Św. Wit ma pięć głównych atrybutów: koguta, lwa, orła, psa i kocioł (Wikipedia). Dzięki nim rozpoznasz go na obrazach w różnych kościołach:

• Kocioł nawiązuje do opowieści o męczeństwie we wrzącym oleju.
• Lew przypomina opowieść o dzikich zwierzętach, które nie zrobiły świętemu krzywdy.
• Kogut pojawia się szczególnie często w sztuce Europy Środkowej.
• Orzeł i pies pochodzą z legend o świętym.
• Gałązka palmowa oznacza, jak u wszystkich męczenników, śmierć za wiarę.

Jak brzmi modlitwa do świętego Wita?

Najbardziej znaną w Rogoźnie modlitwą do świętego Wita była Litania do św. Wita z dawnej strony parafii (archiwum z 2019 r.). Nie przytaczam jej tekstu bez sprawdzonego źródła. Każda taka modlitwa to prośba do Boga przez wstawiennictwo świętego. Tak wyjaśnia to Katechizm Kościoła Katolickiego w punkcie 2683.

Gdzie znaleźć litanię do św. Wita?

Tekst litanii najpewniej znajdziesz w parafii i w zatwierdzonych modlitewnikach. Gdzie szukać:

1. W kancelarii parafii św. Wita w Rogoźnie albo w zakrystii po Mszy.
2. W modlitewnikach z imprimatur, czyli z kościelnym zatwierdzeniem tekstu.
3. Na profilu parafii na Facebooku „parafiawita”, do którego odsyła katalog archidiecezji gnieźnieńskiej.
4. Na nabożeństwach odpustowych 15 czerwca, gdy litanię zwykle odmawia się wspólnie.

Jak zbudowana jest litania?

Litania ma stały schemat. Rozpoznasz ją po kilku elementach:

• Na początku są wezwania „Kyrie eleison” i „Chryste eleison” oraz prośby do Trójcy Świętej.
• W środku są wezwania do świętego z odpowiedzią „módl się za nami”.
• Pod koniec trzy razy powtarza się wezwanie „Baranku Boży”.
• Na zakończenie prowadzący odmawia modlitwę skierowaną do Boga.

Czym jest modlitwa przez wstawiennictwo świętego?

To prośba do Boga, w której prosisz świętego, żeby modlił się za ciebie (KKK 2683). Kościół nie obiecuje, że taka modlitwa przyniesie określony skutek. Odróżnia też naukę wiary, czyli świętych obcowanie, od zwyczaju. Zwyczajem jest na przykład przypisywanie św. Witowi opieki nad konkretnymi chorobami.

Dwa wizerunki patrona: obraz i figura w ołtarzu głównym

W kościele św. Wita w Rogoźnie są dwa wizerunki patrona. Pierwszy to barokowy obraz w srebrnej koszulce przy ołtarzu bocznym. Drugi to figura w neogotyckim ołtarzu głównym z 1897 roku (dawna strona parafii, 2019; Wikipedia). W ołtarzu głównym obok św. Wita stoją św. Modest i św. Krescencja, jego opiekunowie znani z żywotu.

Figura w neogotyckim ołtarzu z 1897 roku

Neogotycki ołtarz główny pochodzi z 1897 roku, co podają i katalog archidiecezji, i Wikipedia. Figura patrona stoi w jego centrum. Neogotyk dobrze pasuje do późnogotyckiego prezbiterium. Z nawy całość wygląda jak jeden styl, choć dzieli je ponad 370 lat.

Czym różnią się oba wizerunki?

Różnią się techniką, epoką i miejscem w kościele. Najważniejsze różnice w jednej tabeli:

Cecha	Obraz św. Wita	Figura św. Wita
Technika	Malarstwo, osłonięte srebrną koszulką	Rzeźba w ołtarzu głównym
Styl i czas	Barok, 2. ćwierć XVIII w.	Ołtarz neogotycki z 1897 r.
Miejsce	Przy ołtarzu bocznym	Prezbiterium, ołtarz główny
Towarzyszące postacie	Źródła nie opisują	Św. Modest i św. Krescencja
Znana konserwacja	Odnowienie w 1919 r.	Brak danych w dostępnych źródłach

Po co kościołowi dwa przedstawienia patrona?

Każde z nich ma inne zadanie:

• Figura w ołtarzu głównym pokazuje, czyje wezwanie nosi cały kościół.
• Obraz przy ołtarzu bocznym jest bliżej wiernych i służy osobistej modlitwie.
• Koszulka i odnowienie z 1919 roku pokazują, że wspólnota dbała o obraz przez pokolenia.
• Oba wizerunki pochodzą z różnych epok, więc pokazują ciągłość czci patrona od baroku po koniec XIX wieku.

Dlaczego katolicy czczą obrazy świętych?

Katolicy czczą obrazy świętych, bo cześć oddana obrazowi trafia do osoby na nim przedstawionej, a nie do farby czy srebra. Tak uczy Katechizm Kościoła Katolickiego w punktach 2129-2132, za II Soborem Nicejskim z 787 roku. Sobór Watykański II w konstytucji Sacrosanctum Concilium (1963, nr 125) potwierdził zwyczaj umieszczania obrazów w kościołach.

Cześć obrazów a bałwochwalstwo w nauczaniu Kościoła

Kościół wyraźnie oddziela cześć obrazów od adoracji, która należy się tylko Bogu. Katechizm przytacza tu słowa przyjęte przez II Sobór Nicejski:

„Kto oddaje cześć obrazowi, oddaje ją osobie, która jest na nim przedstawiona” - Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2132 (wyd. pol. II, Pallottinum, 1994), za II Soborem Nicejskim (787)

Według KKK 2131 wcielenie Syna Bożego otworzyło nową „ekonomię” obrazów. Skoro Bóg stał się widzialny w Chrystusie, można Go przedstawiać. Najważniejsze rozróżnienia:

• Adoracja, czyli uwielbienie, należy się tylko Bogu.
• Świętym oddaje się cześć, a Matce Bożej cześć szczególną.
• Obraz to znak, który prowadzi do osoby; nie czci się go dla niego samego.
• Pierwsze przykazanie zakazuje bożków, czyli czczenia stworzeń zamiast Boga, a nie samych przedstawień.

Co ustalił II Sobór Nicejski w 787 roku?

Sobór zakończył spór o obrazy, nazywany sporem ikonoklastycznym, i uznał ich cześć za prawowitą. To rozstrzygnięcie przyjmuje i Kościół katolicki, i prawosławny. Ponad tysiąc lat później Sobór Watykański II podtrzymał to nauczanie i dodał wskazówkę o umiarze:

Zwyczaj umieszczania świętych obrazów w kościołach, by wierni oddawali im cześć, należy zachować; obrazów powinno być jednak niewiele i w należytym porządku, by nie budziły zdziwienia wiernych ani nie sprzyjały niewłaściwej pobożności (parafraza) - Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii Sacrosanctum Concilium, nr 125, 1963

Nauka Kościoła a lokalny zwyczaj

Nie wszystko, co widać przy obrazie, wynika z nauki Kościoła. Przy obrazie św. Wita rozróżniam cztery poziomy:

• Nauka Kościoła: sens i granice czci obrazów (KKK 2131-2132, Sacrosanctum Concilium 125).
• Pobożność ludowa: srebrne koszulki, wota i litanie do patronów parafii.
• Tradycja lokalna: odpust 15 czerwca i odpust Matki Bożej Różańcowej 7 października, wymienione na dawnej stronie parafii.
• Legendy o świętym: opowieści o kotle, lwie i kogucie, dzięki którym łatwo go rozpoznać.

Obraz św. Wita podczas wizyty w farze: jak go obejrzeć?

Obraz św. Wita najłatwiej obejrzeć przed Mszą lub tuż po niej, gdy kościół przy ul. Kościelnej 10 w Rogoźnie jest otwarty. Według katalogu archidiecezji gnieźnieńskiej (stan: październik 2026) Msze w dni powszednie są o 7:00 i 18:30. Przed przyjazdem sprawdź aktualne godziny na stronie archidiecezji albo na profilu parafii.

Kiedy najlepiej przyjść do kościoła?

Najciekawszy dzień to 15 czerwca, święto patronalne, gdy obraz i figura są w centrum uwagi. Na zwykłe zwiedzanie wybierz dzień powszedni i przyjdź przed nabożeństwem albo po nim, gdy w kościele jest mniej osób. W Roku Świętym 2025 fara była na liście kościołów jubileuszowych archidiecezji.

Jak zwiedzać, nie przeszkadzając modlącym się?

Fara to czynny kościół, a nie muzeum. Przy obrazie trzymam się kilku prostych zasad:

1. Nie chodzę po nawach w czasie Mszy; zwiedzam przed nią albo po niej.
2. Pytam w zakrystii o zgodę na zdjęcia, zwłaszcza ze statywem.
3. Fotografuję koszulkę bez flesza, bo srebro i tak mocno odbija światło.
4. Zostawiam miejsce przy ołtarzu bocznym osobom, które przyszły się modlić.
5. Na koniec obchodzę resztę wnętrza z listą: co warto zobaczyć we wnętrzu kościoła.

Najczęściej zadawane pytania

Jaki obraz religijny do domu?

To zależy od twojej pobożności. Najczęściej wybiera się wizerunek Chrystusa, Matki Bożej albo patrona rodziny, na przykład świętego od imienia któregoś z domowników. Ważne, żeby obraz był godny i wisiał w miejscu modlitwy, a nie służył wyłącznie za dekorację. Wielu wiernych prosi księdza o poświęcenie obrazu, na przykład podczas kolędy.

Czy obraz św. Wita jest zabytkiem?

Kościół św. Wita w Rogoźnie wpisano do rejestru zabytków 12 grudnia 1932 roku pod nr AK-I-11a/104. Dostępne źródła nie podają osobnego wpisu dla samego obrazu. Szczegóły ochrony wyposażenia sprawdzisz w zasobach Narodowego Instytutu Dziedzictwa.

Kiedy przypada wspomnienie św. Wita?

Wspomnienie św. Wita przypada 15 czerwca. W Rogoźnie to święto patronalne parafii i dzień odpustu. Według dawnej strony parafii drugi odpust przypadał 7 października, w święto Matki Bożej Różańcowej.

Kto namalował obraz św. Wita w Rogoźnie?

Dostępne źródła nie podają autora obrazu. Wikipedia podaje tylko, że jest barokowy i pochodzi z 2. ćwierci XVIII wieku. Więcej informacji może zawierać monografia pod redakcją Edmunda Ławniczaka z 2003 roku.

Czy obraz św. Wita w Rogoźnie słynie łaskami?

Nie, dostępne źródła nie opisują go jako obrazu łaskami słynącego i nie wspominają o wotach. Srebrna koszulka pokazuje, że wspólnota otaczała go czcią. Nie oznacza to jednak oficjalnie uznanego kultu ani koronacji.

Czy św. Wit z Rogoźna to ten sam święty co patron katedry w Pradze?

Tak, praska katedra nosi wezwanie tego samego męczennika z Sycylii. Tradycja łączy wezwanie rogozińskiej fary z Czechami i księżną Dobrawą, ale to przekaz, a nie fakt potwierdzony dokumentami. Świętego nie należy mylić z Witem Stwoszem, rzeźbiarzem z przełomu XV i XVI wieku.

Źródła i literatura

1. Wikipedia: Kościół św. Wita w Rogoźnie (dostęp: październik 2026).
2. Archidiecezja Gnieźnieńska: Parafia pw. św. Wita w Rogoźnie (dostęp: październik 2026).
3. Wikipedia: Święty Wit (dostęp: październik 2026).
4. Edmund Ławniczak (red.), Kościół św. Wita w Rogoźnie, Rogozińskie Centrum Kultury, Rogoźno 2003, 103 s.
5. Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 1159-1162, 2129-2132, 2683, wyd. pol. II, Pallottinum, Poznań 1994.
6. Sobór Watykański II, Konstytucja o liturgii świętej Sacrosanctum Concilium, nr 125, 1963.
7. Dawna strona parafia-wita.pl, opisy kościoła i patrona, wersja archiwalna z 2019 r.
8. Zdjęcie wyróżniające: Błażej Cisowski, CC BY-SA 3.0 pl, Wikimedia Commons, strona pliku.