Msza święta online i w TV - kiedy można z niej skorzystać

Opracowała: · stan na

Spis treści

Msza święta online i w TV: odpowiedź w skrócie

Msza święta online i w TV nie zastępuje niedzielnej Mszy w kościele, jeśli ktoś jest zdrowy i może do niego dojść. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983, kan. 1248 § 1) mówi o uczestnictwie w celebracji, czyli o osobistej obecności. Transmisja z TVP1, TV Trwam, radia albo z Jasnej Góry pomaga natomiast w modlitwie chorym, starszym, opiekunom i osobom bez dostępu do kościoła. Katechizm (nr 2181) zwalnia ich z obowiązku z powodu poważnej przyczyny.

Ten tekst napisałam z perspektywy osoby świeckiej, która od lat jeździ po kościołach północnej Wielkopolski. Nie mam dyspensy dla nikogo w kieszeni. Każde zdanie o nauce Kościoła opieram więc na dokumencie z numerem. W skrócie:

  • Osoba zdrowa: transmisja nie wypełnia obowiązku z kan. 1247 KPK. Potrzebna jest Msza w kościele w niedzielę albo wieczorem dnia poprzedzającego.
  • Osoba chora lub opiekun: KKK 2181 uznaje chorobę i opiekę nad niemowlętami za poważną przyczynę. Transmisja jest wtedy dobrą formą modlitwy.
  • Komunia: przez ekran nie można jej przyjąć. Można się modlić aktem Komunii duchowej albo poprosić o Komunię w domu.
  • Godziny transmisji zmieniają się w święta i wakacje, dlatego sprawdzaj je w aktualnej ramówce stacji lub sanktuarium, a nie w artykułach.

Czy Msza święta online zastępuje niedzielną Mszę w kościele?

Nie. Dla zdrowego wiernego Msza w telewizji, radiu ani internecie nie wypełnia obowiązku niedzielnego. Kan. 1248 § 1 Kodeksu Prawa Kanonicznego (1983) mówi, że obowiązek wypełnia ten, kto uczestniczy we Mszy odprawianej w obrządku katolickim w sam dzień świąteczny albo wieczorem dnia poprzedzającego. Uczestnictwo oznacza tu fizyczną obecność we wspólnocie, która celebruje.

Obowiązek niedzielny w kan. 1247 i 1248 KPK

Kan. 1247 nakłada na wiernych obowiązek uczestniczenia we Mszy w niedzielę i w inne święta nakazane. Kan. 1248 doprecyzowuje, jak go wypełnić. Te dwa przepisy wyznaczają minimum, a nie pełnię życia chrześcijańskiego. Opisują jednak dość jasno, czego od wiernego oczekuje prawo Kościoła:

  • Obowiązek dotyczy każdej niedzieli i świąt nakazanych w danym kraju (kan. 1247).
  • Wypełnia go Msza w obrządku katolickim, także w innym obrządku niż łaciński (kan. 1248 § 1).
  • Msza w sobotę wieczorem albo w wigilię święta też się liczy (kan. 1248 § 1).
  • Prawo mówi o uczestnictwie w celebracji, a nie o jej oglądaniu, dlatego transmisja nie spełnia tego warunku.
  • Proboszcz może w pojedynczych przypadkach udzielić dyspensy ze słusznej przyczyny, według norm biskupa diecezjalnego (kan. 1245).

Co mówi Katechizm w punktach 2180-2183?

Katechizm Kościoła Katolickiego (wyd. pol. 1994) w punktach 2180-2183 tłumaczy sens niedzielnej Eucharystii. Punkt 2180 przytacza kan. 1247. Punkt 2181 mówi, że kto świadomie i dobrowolnie zaniedbuje ten obowiązek bez poważnej przyczyny, popełnia grzech ciężki. Brzmi to surowo, ale Katechizm od razu wymienia też sytuacje, w których obowiązek nie wiąże. Punkt 2182 przedstawia wspólną Eucharystię jako świadectwo przynależności do Kościoła. Punkt 2183 powtarza zalecenie z kan. 1248 § 2 na wypadek, gdy dotarcie na Mszę jest niemożliwe.

Odróżniam przy tym trzy rzeczy: naukę Kościoła (KPK, KKK), zwyczaj parafialny i opinie z forów internetowych. Tylko pierwsza z nich rozstrzyga, czy transmisja wystarczy.

Czy dyspensy z czasu pandemii nadal obowiązują?

Nie. Dyspensy, których biskupi udzielali w 2020 roku, były czasowe i wygasły. Nie da się na nie dziś powołać. O ewentualnych aktualnych decyzjach, na przykład w czasie epidemii albo klęski żywiołowej, informuje kuria własnej diecezji w komunikatach na swojej stronie.

Kto może korzystać z Mszy w telewizji i internecie?

Zamiast obecności w kościele z Mszy w TV i internecie korzystają osoby, które mają poważną przyczynę: chorzy, starsi i niesprawni, opiekunowie chorych i niemowląt, pacjenci szpitali. Katechizm (nr 2181) wymienia chorobę i opiekę nad niemowlętami jako przykłady takich przyczyn. Kan. 1248 § 2 KPK zaleca w takiej sytuacji liturgię słowa albo modlitwę, a transmisja dobrze w tym pomaga.

Poważna przyczyna według KKK 2181 i kan. 1248 § 2

Wierni są zobowiązani uczestniczyć w Eucharystii w dni nakazane, chyba że usprawiedliwia ich poważna przyczyna, na przykład choroba albo opieka nad niemowlętami, lub otrzymali dyspensę od własnego pasterza (parafraza). Katechizm Kościoła Katolickiego, nr 2181, wyd. pol. Pallottinum 1994

Poważna przyczyna zwalnia z obowiązku z mocy samego prawa. Nikt nie musi o to prosić. Dyspensa to coś innego: jest decyzją pasterza w konkretnej sprawie (kan. 1245). Najczęstsze sytuacje wyglądają tak:

  • Chorzy w domu: gorączka, infekcja, rekonwalescencja po zabiegu albo choroba przewlekła, przy której wyjście z domu jest realnie ryzykowne.
  • Osoby starsze i niesprawne: brak możliwości dojścia albo dojazdu, szczególnie zimą, w śniegu i na oblodzonych drogach.
  • Opiekunowie: rodzic z niemowlęciem, osoba czuwająca przy chorym, którego nie można zostawić samego.
  • Pacjenci szpitali i hospicjów: jeśli na oddziale nie ma Mszy albo nie mogą do niej zejść.
  • Osoby w podróży: na trasie, gdzie w zasięgu nie ma żadnego kościoła katolickiego.

Czy chory może oglądać Mszę w TV zamiast iść do kościoła?

Tak. Chory jest zwolniony z obowiązku (KKK 2181), więc nie „zastępuje” niczego, tylko wybiera dobrą formę modlitwy. Transmisja nie jest dla niego obowiązkiem do odhaczenia. W rozmowach ze starszymi mieszkańcami miasteczek wokół Rogoźna często słyszę, że niedzielna Msza w radiu albo telewizji porządkuje im tydzień. To uczciwa i spokojna praktyka.

Podróż, praca i brak kapłana: co wtedy?

Kan. 1248 § 2 mówi o dwóch sytuacjach: brak szafarza albo inna poważna przyczyna. Zaleca wtedy liturgię słowa w kościele, jeśli się odbywa, albo odpowiedni czas na modlitwie osobistej lub rodzinnej. Praca zmianowa, daleki dojazd czy wyjazd to sprawy, które trudno ocenić z zewnątrz. Jeśli masz wątpliwość w swojej sytuacji, porozmawiaj o niej ze spowiednikiem albo w kancelarii własnej parafii.

Gdzie oglądać Mszę świętą na żywo dzisiaj?

Mszę świętą na żywo regularnie transmitują TVP1 (w niedziele), TV Trwam, Program 1 Polskiego Radia i Radio Maryja. Swoje transmisje internetowe prowadzą też duże sanktuaria, między innymi Jasna Góra i Sanktuarium Bożego Miłosierdzia w Krakowie-Łagiewnikach. Godzin nie podaję, bo ramówki się zmieniają. Aktualne dane znajdziesz na oficjalnych stronach stacji i sanktuariów.

TVP1 i TV Trwam: Msza w telewizji

TVP1 od lat transmituje niedzielną Mszę z różnych kościołów w Polsce. Dla wielu starszych osób to najprostsza droga, bo wystarczy pilot. TV Trwam to telewizja katolicka, która transmituje Msze także w dni powszednie. To dobra opcja dla kogoś, kto choruje dłużej i chce modlić się codziennie.

Radio: Polskie Radio i Radio Maryja

Radio przydaje się, gdy ekran męczy oczy albo ktoś leży w łóżku. Program 1 Polskiego Radia ma w niedzielę transmisję Mszy. Radio Maryja nadaje Msze regularnie. Z punktu widzenia obowiązku niedzielnego radio i telewizja niczym się nie różnią.

Transmisje z sanktuariów i Msza na YouTube

Jasna Góra i Łagiewniki prowadzą transmisje na swoich stronach i oficjalnych kanałach. Wiele parafii w Polsce też transmituje Msze. Karta informacji o parafii św. Wita w Rogoźnie nie wspomina o transmisjach, więc nie odsyłam tam po transmisję. Aktualne godziny Mszy w kościele i kaplicach w Gościejewie i Tarnowie podaje podstrona parafii w katalogu archidiecezji gnieźnieńskiej (stan na październik 2026).

Moja praktyczna rada: wybierz jedną stałą transmisję. Ten sam kościół i ta sama pora sprawiają, że modlitwa ma rytm tygodnia, a nie zależy od algorytmu.

Czy Msza na YouTube jest na żywo?

To zależy od filmu. Na YouTube są zarówno transmisje na żywo, jak i nagrania sprzed wielu dni. Zanim zaczniesz, sprawdź pięć rzeczy:

  1. Czy przy filmie widnieje czerwone oznaczenie LIVE albo „na żywo”.
  2. Czy data i godzina rozpoczęcia zgadzają się z dzisiejszym dniem.
  3. Czy kanał należy do sanktuarium, parafii albo stacji, a nie do przypadkowego konta, które wrzuca cudze nagrania.
  4. Czy czytania, które słyszysz, pasują do dzisiejszego dnia liturgicznego.
  5. Czy liczba „ogląda teraz” rośnie, a czat, jeśli jest włączony, działa na bieżąco.

Jak sprawdzić, o której jest Msza w telewizji dzisiaj?

Aktualną godzinę Mszy w telewizji sprawdzisz w trzech krokach: w programie stacji na jej oficjalnej stronie, w zakładce transmisji sanktuarium i w harmonogramie oficjalnego kanału YouTube. Ramówki TVP1, TV Trwam i radia zmieniają się w Boże Narodzenie, Wielkanoc i w wakacje. Dlatego nie wpisuję tu godzin na stałe.

Gdzie szukać aktualnej ramówki?

Kolejność, która sprawdza mi się najlepiej:

  1. Otwórz program telewizyjny na oficjalnej stronie TVP albo TV Trwam i wybierz dzisiejszą datę.
  2. Poszukaj w ramówce słów „Msza święta” albo „transmisja”, a przy święcie nakazanym przejrzyj też dzień poprzedzający.
  3. Jeśli wolisz konkretne sanktuarium, wejdź na jego oficjalną stronę i otwórz zakładkę transmisji.
  4. Na YouTube sprawdź sekcję „Na żywo” albo „Nadchodzące” na kanale sanktuarium.
  5. Zapisz godzinę w telefonie z przypomnieniem 10 minut wcześniej, żeby zdążyć się przygotować.

Czy jest Msza w TV po południu?

Czasem tak, ale częściej po południu i wieczorem transmitują sanktuaria niż telewizja ogólnopolska. Jasna Góra i Łagiewniki mają w ciągu dnia kilka Mszy. Jeśli przegapisz poranną transmisję w TVP1, zajrzyj na ich strony. Przy każdej wizycie na stronie sprawdzaj datę harmonogramu.

Jak uczestniczyć we Mszy online z szacunkiem?

Przed ekranem uczestniczysz z szacunkiem wtedy, gdy wyłączysz wszystko, co rozprasza, odpowiadasz na wezwania i przyjmujesz postawy na tyle, na ile pozwala zdrowie. Konstytucja Sacrosanctum Concilium (1963, nr 14) mówi o pełnym, świadomym i czynnym uczestnictwie w liturgii. W domu znaczy to po prostu uwagę i modlitwę.

Kościół pragnie, by wszyscy wierni byli prowadzeni do pełnego, świadomego i czynnego uczestnictwa w obrzędach liturgicznych, czego wymaga sama natura liturgii (parafraza). Sobór Watykański II, konstytucja Sacrosanctum Concilium, nr 14, 1963

Jak przygotować się przed transmisją?

Kilka minut przygotowania wystarczy, żeby transmisja przestała być programem telewizyjnym:

  1. Wycisz telefon i zamknij inne okna w przeglądarce.
  2. Przeczytaj wcześniej czytania z dnia, choćby z mszalika albo strony z liturgią dnia.
  3. Usiądź tam, gdzie możesz wstać i uklęknąć, jeśli zdrowie na to pozwala.
  4. Postaw obok krzyż albo zapal świecę, jeśli to ci pomaga się skupić.
  5. Powiedz domownikom, że przez godzinę się modlisz.

Postawy, odpowiedzi i cisza przed ekranem

Odpowiadaj na głos: „I z duchem twoim”, „Amen”. Zachowaj ciszę po Komunii. Jeśli nie pamiętasz, kiedy wstać, a kiedy usiąść, pomoże ci przebieg Mszy świętej krok po kroku. Mówię też otwarcie, że Msza grająca w tle przy obiedzie to coś innego niż modlitwa. Nie oceniam tego, tylko nazywam po imieniu.

Czy trzeba klęczeć przed telewizorem?

Nie ma takiego nakazu. Postawy w liturgii wyrażają modlitwę ciała, więc osoba zdrowa może je zachować także w domu. Chory, starszy albo ktoś po operacji modli się na siedząco lub leżąco i jest to w pełni w porządku.

Co to jest Komunia duchowa?

Komunia duchowa to modlitwa pragnienia zjednoczenia z Chrystusem, gdy nie można przyjąć Komunii sakramentalnie, na przykład podczas Mszy oglądanej w szpitalu. Ma trzy cechy: wyrasta z wiary w obecność Chrystusa w Eucharystii, nie jest sakramentem i nie zastępuje Komunii, gdy ta jest możliwa. Jan Paweł II przypomniał tę praktykę w encyklice Ecclesia de Eucharistia (2003, nr 34).

Co pisze Jan Paweł II w Ecclesia de Eucharistia?

Praktyka Komunii duchowej, zakorzeniona od wieków w Kościele i polecana przez świętych mistrzów życia duchowego, wyraża pragnienie pełnego zjednoczenia z Chrystusem. Papież przywołuje tu św. Teresę od Jezusa (parafraza). Jan Paweł II, encyklika Ecclesia de Eucharistia, nr 34, 2003

Najważniejsze rozróżnienia warto mieć przed oczami:

  • Komunia sakramentalna: przyjęcie Ciała Chrystusa w czasie Mszy albo z rąk szafarza w domu chorego.
  • Komunia duchowa: akt modlitwy bez przyjęcia Hostii, możliwy w każdym miejscu.
  • Komunia duchowa nie jest ósmym sakramentem ani zamiennikiem spowiedzi.
  • Nie daje tych samych skutków co Komunia sakramentalna i Kościół tak jej nie przedstawia.
  • Ma sens przede wszystkim wtedy, gdy przyjęcie Komunii jest naprawdę niemożliwe.

Akt Komunii duchowej: prosty tekst

Poniżej jedna z popularnych wersji, obecna w polskich modlitewnikach i wywodzona z tradycji św. Alfonsa Liguoriego. To modlitwa z tradycji, a nie formuła z gwarancją skutku:

Jezu mój, wierzę, że jesteś obecny w Najświętszym Sakramencie. Kocham Cię nade wszystko i pragnę Cię przyjąć do mojej duszy. Ponieważ nie mogę teraz przyjąć Cię sakramentalnie, przyjdź przynajmniej duchowo do mego serca. Jednoczę się z Tobą całkowicie. Nie pozwól mi nigdy od Ciebie odejść. Amen.

Jak przyjąć Komunię duchową podczas Mszy online?

Najlepiej w chwili, gdy w transmisji kapłan i wierni przyjmują Komunię. Uklęknij albo pochyl głowę, odmów akt Komunii duchowej, a potem pomódl się w ciszy. Na ten czas przydadzą się modlitwy po Komunii świętej.

Transmisja a obecność w kościele: czym się różnią?

Transmisja przekazuje obraz i dźwięk liturgii, a obecność w kościele daje udział we wspólnocie i dostęp do sakramentów. Dla zdrowego wiernego to obecność wypełnia obowiązek z kan. 1247 KPK. Dla chorego transmisja jest prawdziwą pomocą w modlitwie. Sobór Watykański II w dekrecie Inter mirifica (1963) traktuje media jako narzędzie, a nie zamiennik sakramentów.

Kryterium Msza w kościele Msza w TV, radiu, online
Obowiązek niedzielny (kan. 1248 § 1) Wypełnia Nie wypełnia u osoby zdrowej
Komunia sakramentalna Możliwa Niemożliwa, zostaje Komunia duchowa
Spowiedź przed Mszą Możliwa w konfesjonale Niemożliwa przez ekran
Wspólnota Fizyczna obecność wśród parafian Łączność duchowa na odległość
Kiedy ma największy sens Zawsze, gdy da się dotrzeć Choroba, opieka, szpital, podróż (KKK 2181)

Czy można się wyspowiadać online?

Nie. Spowiedź wymaga osobistej obecności penitenta i kapłana, więc telefon, czat ani wideorozmowa jej nie zastąpią. Ciężko chory może poprosić księdza o wizytę w domu. Jeśli wracasz do kościoła po dłuższej przerwie, przeczytaj, jak przygotować się do spowiedzi.

Co Inter mirifica mówi o mediach?

Dekret Inter mirifica z 1963 roku był jednym z pierwszych dokumentów Soboru Watykańskiego II. Docenia środki społecznego przekazu jako dar techniki, który może służyć głoszeniu Ewangelii. Z tego dokumentu wynika kilka praktycznych wniosków:

  • Media mają służyć człowiekowi i wspólnocie, a nie zastępować spotkania.
  • Transmisja niesie słowo i obraz, ale nie przenosi sakramentu.
  • Odbiorca odpowiada za to, z jakich źródeł korzysta, dlatego najlepiej wybierać oficjalne kanały.
  • Dla chorych i samotnych media bywają jedynym mostem do liturgii.

Komunia święta w domu dla chorych: jak o nią poprosić?

Komunię świętą do domu chorego zamawia się w kancelarii własnej parafii albo bezpośrednio u duszpasterza. W wielu polskich parafiach księża odwiedzają chorych w pierwsze piątki miesiąca, ale praktyka zależy od parafii. Post eucharystyczny trwa godzinę (kan. 919 § 1 KPK), a chorzy, starsi i ich opiekunowie podlegają złagodzeniu z § 3.

Jak zamówić Komunię dla chorego do domu?

Ten serwis jest niezależnym przewodnikiem i nie przyjmuje zgłoszeń. Zwykła droga wygląda tak:

  1. Zadzwoń albo przyjdź do kancelarii parafii, na terenie której mieszka chory.
  2. Podaj imię i nazwisko chorego, adres i krótką informację o stanie zdrowia.
  3. Zapytaj, kiedy ksiądz odwiedza chorych w tej parafii, na przykład w pierwszy piątek.
  4. Przygotuj stolik nakryty białym obrusem, krzyż, świecę i szklankę wody.
  5. Jeśli chory chce się wyspowiadać, powiedz o tym przy zgłoszeniu.

Mieszkańcy Rogoźna i okolic znajdą kontakt do parafii św. Wita (ul. Kościelna 10) na jej podstronie w katalogu archidiecezji gnieźnieńskiej. Ofiara przy takiej wizycie jest dobrowolna.

Czy chory musi zachować post przed Komunią?

Nie w pełnym wymiarze. Kan. 919 § 1 mówi o godzinie postu od pokarmów i napojów, z wyjątkiem wody i lekarstw. Paragraf 3 pozwala jednak osobom starszym, chorym i ich opiekunom przyjąć Komunię, nawet jeśli w ciągu tej godziny coś zjedli.

Kiedy zamiast Komunii wezwać księdza z namaszczeniem?

Wtedy, gdy stan zdrowia poważnie się pogarsza, przed ciężką operacją albo w starości, kiedy siły wyraźnie słabną. Ksiądz może wtedy udzielić spowiedzi, namaszczenia i Komunii podczas jednej wizyty. Szczegóły opisuję w tekście namaszczenie chorych: kiedy wezwać księdza.

Najczęściej zadawane pytania

Czy Msza w radiu liczy się tak samo jak w telewizji?

Tak, z punktu widzenia obowiązku niedzielnego nie ma między nimi różnicy. Ani radio, ani telewizja nie zastępują osobistej obecności zdrowego wiernego (kan. 1248 § 1 KPK). Dla chorego obie formy są dobrą pomocą w modlitwie. Wybierz tę, która mniej męczy i lepiej pomaga się skupić.

Czy mogę oglądać Mszę z innego kraju lub w innym języku?

Tak, jeśli to Msza w obrządku katolickim. O wyborze języka i miejsca decyduje to, co pomaga ci się modlić. Najlepiej, żeby była to transmisja na żywo z oficjalnego kanału sanktuarium lub parafii.

Czy dzieci mogą oglądać Mszę online zamiast iść do kościoła?

Obowiązek niedzielny wiąże ochrzczonych katolików od ukończenia 7. roku życia (kan. 11 KPK). Zdrowe dziecko powinno iść z rodzicami do kościoła. Gdy dziecko choruje, rodzic, który z nim zostaje, ma poważną przyczynę według KKK 2181, a wspólna transmisja w domu jest wtedy dobrym rozwiązaniem.

Czy Msza odtworzona z nagrania ma sens?

Nagranie można potraktować jak modlitwę albo katechezę, ale nie jak udział w trwającej liturgii. Transmisja na żywo łączy z celebracją, która dzieje się w tej chwili. Jeśli przegapisz transmisję, lepiej przeczytać czytania z dnia i chwilę się pomodlić, niż odtwarzać Mszę sprzed tygodnia.

Czy podczas Mszy online trzeba składać ofiarę na tacę?

Nie ma takiego obowiązku. Niektóre sanktuaria podają na swoich stronach możliwość wsparcia, ale to dobrowolny gest. Ofiarę można też złożyć we własnej parafii po powrocie do kościoła.

Czy pogrzeb bliskiej osoby można śledzić przez internet?

Bywa, że parafia albo rodzina organizuje transmisję Mszy żałobnej dla krewnych, którzy nie mogą przyjechać. Zależy to od zgody duszpasterza i warunków technicznych w danym kościele. O formalnościach i przebiegu pisze tekst pogrzeb katolicki i Msza żałobna.

Co zrobić, gdy w niedzielę nie da się dotrzeć do kościoła?

Kan. 1248 § 2 zaleca wtedy liturgię słowa albo czas modlitwy, osobiście lub w rodzinie. Transmisja Mszy jest w takiej sytuacji dobrą pomocą. Można też przeczytać czytania z dnia i odmówić akt Komunii duchowej.

Agnieszka Rybarczyk - pochodzi z północnej Wielkopolski i od lat jeździ po miasteczkach między Obornikami, Wągrowcem a Chodzieżą, fotografując i opisując ceglane kościoły gotyckie.

Aktualizacja: październik 2026

Źródła i literatura

  1. Kodeks Prawa Kanonicznego (1983), kan. 11, 919, 1245, 1247, 1248, przekład polski zatwierdzony przez Konferencję Episkopatu Polski, Pallottinum.
  2. Katechizm Kościoła Katolickiego (1992), nr 2180-2183, wyd. pol. Pallottinum 1994.
  3. Jan Paweł II, encyklika Ecclesia de Eucharistia (2003), nr 34
  4. Sobór Watykański II, konstytucja Sacrosanctum Concilium (1963), nr 14
  5. Sobór Watykański II, dekret Inter mirifica (1963)
  6. Archidiecezja Gnieźnieńska, Parafia pw. św. Wita w Rogoźnie (katalog parafii), stan na październik 2026
Agnieszka Rybarczyk
Agnieszka Rybarczyk

Agnieszka Rybarczyk pochodzi z północnej Wielkopolski i od lat jeździ po miasteczkach między Obornikami, Wągrowcem a Chodzieżą, fotografując i opisując ceglane kościoły gotyckie. Rogozińska fara jest dla niej najciekawszym z nich: z kamieniem węgielnym z 1526 roku, dwiema basztami schodowymi i sklepieniami prawie każdego rodzaju. Nie jest historyczką sztuki, przewodniczką z uprawnieniami ani osobą duchowną, nie pracuje też dla parafii. Pisze z publicznie dostępnych źródeł: katalogu parafii Archidiecezji Gnieźnieńskiej, artykułów encyklopedycznych, dawnej strony parafii zachowanej w Internet Archive i opisów zdjęć w Wikimedia Commons. Gdy źródła się różnią, jak przy imieniu fundatora fary, podaje obie wersje. Każdą poprawkę odnotowuje z datą.

Articles: 39